Logowanie:
Logowanie:

Położenie

 

Gmina Czerwonak położona jest w Województwie Wielkopolskim na terenie Niziny Wielkopolskiej. Od południa graniczy z miastem Poznań, od zachodu z gminą Suchy Las, od północy z gminą Murowana Goślina, a od wschodu z gminami Pobiedziska i Swarzędz. Jej zachodnią granicę wyznacza rzeka Warta, a wschodnią zalesione tereny Puszczy Zielonki

 

 

Ukształtowanie terenu  


Urozmaiconą rzeźbę powierzchni gmina zawdzięcza lądolodowi skandynawskiemu i ostatniemu zlodowaceniu zwanemu bałtyckim, którego pamiątką jest równoleżnikowe pasmo wzniesień, zwane środkowopoznańską moreną czołową. Występuje tu typ krajobrazu pagórkowatego o dużym  zróżnicowaniu wysokościowym i morfologicznym, od przełomowej doliny Warty, której dno położone jest na wysokości około 45 m n.p.m. do strefy pagórków moreny czołowej położonych na wysokości ponad 130 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem jest Dziewicza Góra (143m n.p.m.).

 

Przeważającą część gminy zajmuje równina sandrowa, rozciągająca się po obu stronach pasma pagórków morenowych. Pagórki te jak i częściowo sandr porośnięte są lasami. Niewielki fragment na północy w rejonie Trzaskowa zajmuje wysoczyzna morenowa płaska wyniesiona do wysokości 90 – 100 m n.p.m. oraz wysoczyzna morenowa płaska w rejonie wsi Kliny (około 100 m n.p.m.). Mniejsze dolinki występują na krawędzi wysoczyzny wzdłuż doliny rzeki Warty

 

 

 

 

 

Wykaz gruntów na terenie Gminy Czerwonak

Rodzaje gruntów

Powierzchnia ewidencyjna

Użytki rolne

3.716,0

Użytki leśne oraz grunty zadrzewione

3.410,0

Grunty zabudowane i zurbanizowane

827,4

Wody

99,1

Nieużytki

173,4

Pozostałe grunty

33,1

 

 

 

Gleby i surowce mineralne

 

Większośćobszaru gminy stanowi wysoczyzna denno – morenowa falista zbudowana z gliny zwałowej brązowej o dużej miąższości. Pozostałe utwory stanowiąpiaski pochodzenia wodno-lodowcowego, występujące w okolicach cieków wodnych i rzeki Warty oraz równiny sandrowe zbudowane z warstwowych piasków z domieszkążwiru. Na wzniesieniach występujągleby pseudobielicowe, w dolinach i zagłębieniach wysoczyznowych czarne ziemie, w rynnach - gleby bagienne, torfy i gleby murszowo – mineralne, na których znajdująsięużytki zielone. Częśćgleb położonych w dolinie Warty stanowiąmady piaszczyste. Gleby na obszarze Gminy Czerwonak mająodczyn kwaśny. Nadmierna kwasowośćjest w głównej mierze spowodowana naturalnymi czynnikami klimatyczno – glebowymi.

 

Udokumentowane zostały zasoby kruszyw naturalnych - piasków i żwirów. Sąto złoża: Owińska i Owińska I, których eksploatację zakończono a teren zrekultywowano, tworząc zbiorniki wodne, Złotoryjsko Południe, w którym wydobycia zaprzestano w 1994r. oraz Złotoryjsko obejmujące grunty we wsi Promnice i Bolechowo, częściowo nadal wykorzystywane. Torf i gytia udokumentowane w rejonie Mielna nie są na razie eksploatowane a występujące w dolinie rzeki Warty iły poznańskie nie rokują dużych możliwości perspektywicznych jako surowiec dla potrzeb ceramiki budowlanej. Gmina jest słabo rozpoznana pod względem występowania i jakości kopalin. Stwierdzono i udokumentowano złoża torfów w dolinie rzeki Głównej oraz złoża piasków nadających się do betonów i wypraw budowlanych w Owińskach.

 

 

Wody

 

Gmina Czerwonak zaliczana jest do terenów o dość niskiej zasobności w wody powierzchniowe. Zajmują one 2,1% jej powierzchni. Zasadniczą rolę odgrywa tu rzeka Warta o średniej głębokości wahającej się w granicach 1,5 - 4,1 m, której długość na terenie gminy wynosi 15 km. Obszar gminy leży w trzech głównych zlewniach: zlewni Potoku Kicińskiego, zlewni obejmującej Strugę Owińską oraz zlewni Strugi Goślińskiej. Licznie występują tu małe cieki wodne oraz obniżenia zabagnione lub zatorfione. Występujące potoki: Koziegłowski, Kiciński z Czerwonaka, Leśny, Miękowski, Owiński, Bolechowski – przez większą część roku wykazują małe przepływy i często są ciekami  zarastającymi.

 

Na terenie gminy nie ma większych naturalnych zbiorników wodnych. Występuje tu jedyne zarastające jezioro Bolechowskie o powierzchni całkowitej 8,62 ha (dane z 2004 r.), długości 420 m i szerokości 260 m, spełniające wymogi Ministra Zdrowia w sprawie wymagaństawianych wodom kąpieliskowym.W północnej części gminy znajdują się: zbiornik retencyjny w Trzaskowie (pow. 14 ha) oraz zbiornik pożwirowy w Promnicach a na południu zbiorniki pożwirowe w Owińskach oraz  zbiorniki - stawy rybne na Strudze Owińskiej. Stawy rybne występują także na Rowie „K” Zdroje, na Potoku Kicińskim oraz na Rowie Miękówko. Gmina Czerwonak nie jest bogata w wody podziemne. Zasoby odnawialne wykorzystywane sąw 100% zatem brak jest większych ich rezerw.

 

 

Klimat

 

Gmina Czerwonak leży w regionie klimatycznym środkowo-wielkopolskim. Termiczne cechy klimatu tego obszaru są następujące: średnia temperatura w roku wynosi 8 C, półrocza zimowego (X-III) przeciętnie ok.1,5 - 2 C, a półrocza letniego (IV-IX) 14,5 - 15 C. Odzwierciedla to zmienność klimatu charakterystyczną dla całej Polski. Najbliższą reprezentowaną dla całości gminy stacją meteorologiczną IMiGW jest stacja w Przebędowie.

 

Średnie roczne zachmurzenie nieba waha się od 60 - 76% i najmniejsze jest w maju a największe w grudniu. Dni pogodnych w roku jest ok. 40 a dni z dużym zachmurzeniem ponad 140. Stosunki klimatyczne w tym regionie są kształtowane przez napływające masy powietrza: 52% polarno-morskie, w 28% przez masy powietrza polarno-kontynentalnego, w 6% arktycznego i w ok. 7% zwrotnikowego. Na terenie gminy przeważają wiatry wiejące z zachodu i południowego-zachodu. Wiatry zachodnie występują najczęściej w okresie od czerwca do września, a południowo-zachodnie jesienią i zimą. Wiatry z kierunku wschodniego występują głównie wiosną, a wiatry północne zaznaczają swą obecność rzadko w porze od kwietnia do lipca - R. Domański i S. Kozarski. Średni roczny opad wynosi od 500 do 550 mm. Okres wegetacyjny w opisywanym rejonie trwa ponad 220 dni.

 

Zmienność urzeźbienia, sąsiedztwo rzeki Warty różnicują warunki klimatu lokalnego. Szczególnie wyraźny jest wpływ dużych form wklęsłych oraz powierzchni wodnych, duże różnice występują pomiędzy terenami o różnej ekspozycji zboczy oraz terenami pokrytymi roślinnością. Na obszarze gminy występują tereny charakteryzujące się określonym mikroklimatem, a są to:

- Puszcza Zielonka - klimat leśny,

- Koziegłowy i Czerwonak  - klimat miejski,

- Owińska, Mielno oraz Kicin - klimat polny.

 

 

Fauna

 

Znaczne połacie lasów powodują, że zwierzostan opisywanego terenu jest bogaty. Odnotowano tutaj większość gatunków spotykanych na terenach nizinnych Polski. Wśród zwierząt płowych wyróżnić można sarny, jelenie, daniele. Spośród większych ssaków spotyka się dziki, a gromadę mniejszych reprezentują: zając szarak, królik, kuna, ryjówka, jeż, wiewiórka. Wśród występujących tu gadów stwierdzono trzy gatunki chronione: jaszczurkę zwinkę, padalca i zaskrońca. Wśród płazów wyróżnia się m.in. kumaka nizinnego, ropuchę szarą, żabę trawną i traszkę. Tereny te są ostoją lęgową dla ptaków. Pośród bytujących tu 140 gatunków występują m.in. bocian biały, łabędź niemy, czajka, remiz, słowik, kaczki, gęsi, liczne dzięcioły, ptaki drapieżne takie, jak: orzeł bielik, orlik i rybołów oraz chronione kruki, żurawie, bociany czarne i kanie rude. Na polach spotkać można kuropatwy i bażanty.

 

Flora

 

Gmina Czerwonak leży w regionie botanicznym określanym jako: krajobraz borów mieszanych i grądów, odmiana wielkopolsko – kujawska. Lesistość stanowi 42% jej obszaru. Gmina leży na  fragmencie Puszczy Zielonka, największego naturalnego kompleksu leśnego środkowej Wielkopolski o dużych walorach przyrodniczych, krajobrazowych, historycznych i naukowo - dydaktycznych. Z rzadkich gatunków roślin można wymienić: brekinię, lilię złotogłów, orlika pospolitego, wawrzynka wilczełyko, rosiczki - okrągłolistną i długolistną, kłoć wierzchowatą, a zwłaszcza żywca dziewięciolistnego - górską roślinę, która zajmuje tutaj stanowisko najdalej w Polsce wysunięte na północ. Główny gatunek drzewostanu stanowi sosna zwyczajna 83%.

 

Na mocy Zarządzenia Wojewody Poznańskiego z 20 września 1993 r. utworzony został Park Krajobrazowy "Puszcza Zielonka". Po przeprowadzonej w 2003 r. korekcie granic, powierzchnia parku wynosi 11439,40 ha, z czego ponad 80% to tereny leśne. Zgodnie z podziałem administracyjnym Park Krajobrazowy „Puszcza Zielonka” swym zasięgiem obejmuje obszar pięciu gmin (należących do trzech różnych powiatów). Od południa jest to gmina Czerwonak, od zachodu Murowana Goślina (obie: powiat poznański), od strony północnej Skoki (powiat wągrowiecki). Gmina Kiszkowo wchodzi w skład Parku w części północno-wschodniej (powiat gnieźnieński), natomiast od strony wschodniej znajduje się gmina Pobiedziska (powiat poznański).

 

 

 

 

 

Udział powierzchni Parku Krajobrazowego "Puszcza Zielonka" w gminach znajdujących się w jego granicach


Gmina*

Powierzchnia Parku
na terenie gminy 
[ha]

Powierzchnia Parku
na terenie gminy
[%]

Powierzchnia Parku 
[%]

Murowana Goslina 
(17 208 ha)

6173,84

35,9

51,5

Skoki        (19 852 ha)

1093,49

5,5

9,1

Kiszkowo (11.458 ha)

361,8

3,2

3

Pobiedziska (18 927 ha)

1537,76

8,1

12,8

Czerwonak (8 224ha)

2832,72

34,4

23,6

Razem

11999,61

-

100

* w nawiasie powierzchnia gminy

 

 

 W obrębie Parku utworzone zostały rezerwaty przyrody:


- Rezerwat przyrody Klasztorne Modrzewie koło Dąbrówki Kościelnej

pow. 6.39 ha, utworzony w 1962 r. obejmujący najstarszy w Wielkopolsce, blisko 200-letni drzewostan modrzewiowo-sosnowy z domieszką dębów, buków, brzóz i sztucznie wprowadzonych daglezji,

 

- Rezerwat przyrody Las Mieszany w Nadleśnictwie Łopuchówko

pow. 10,83 ha, utworzony w 1962 r. chroniący blisko 200-letni drzewostan dębowo-sosnowy, z udziałem młodszych buków i grabów oraz z bogatą roślinnością runa,

 

Rezerwat przyrody Żywiec Dziewięciolistny

pow. 10,51 ha, utworzony w 1974 r. obejmujący las grądowy oraz przybrzeżne łąki z reliktowym stanowiskiem żywca dziewięciolistnego,

 

- Rezerwat przyrody Jezioro Czarne

pow. 17,75 ha, utworzony w 1959 r. obejmujący zarastające jezioro i przyległe torfowisko przejściowe położone w głębokiej rynnie polodowcowej oraz fragment lasu na wschodnim brzegu jeziora,

 

- Rezerwat przyrody Jezioro Pławno

pow. 16,71 ha, utworzony w 1978 r. obejmujący jeziora Pławno i Głęboczek, położone pomiędzy nimi torfowisko oraz otaczający je drzewostan olszowy i brzozowy.

 

 

 

Poza obrębem Parku na uwagę zasługują:

- Rezerwat Śnieżycowy Jar
pow. 4,21 ha, utworzony w 1975 r. dla ochrony rośliny zwanej śnieżycą wiosenną,
 

- Rezerwat Buczyna
pow. 15,61 ha, utworzony w 1958 r. dla ochrony 130-150 letniego lasu bukowego z domieszką dębów, olszy, grabów, brzóz i sosen.

 

 

 

 

 

Na uwagę zasługuje również Uroczysko Maruszka - najcenniejszy pod  względem przyrodniczym fragment obszaru Parku, o powierzchni ok. 500 ha, położony między Pławnem a Ludwikowem. Rośnie w nim bór sosnowo-dębowy z domieszką grabów, buków, brzóz, olszy, świerków, jesionów, klonów, lip i jaworów, w wieku 110–150 lat. Drzewostan ten, mało zdeformowany w przeszłości, ma charakter zbliżony do lasów rosnących tu w dawnych wiekach. Najokazalszym drzewem uroczyska jest pomnikowy buk o obwodzie pnia 440 cm.

 

 

Zasób zieleni gminnej wzbogacają miejscowe parki zabytkowe: park z aleją grabową w Bolechowie, park z okazałymi dębami rodzimymi w Trzaskowie oraz trzy parki na terenie Owińsk:

- pierwszy rozciąga się na wschód i południe od klasztoru pocysterskiego. Zachowały się tu dwie gęste aleje grabowe, z których każda ma 66 m. długości. Większe rozmiary osiągnęły niektóre lipy i kasztanowce,

- drugi park przylega do pałacu podworskiego von Treskow. Rosną tu piękne stare dęby, jesiony, wiązy oraz białodrzew,

- trzeci znajduje się przy ul. Kolejowej. Rosną tu w jednym rzędzie platany o obwodzie: 370, 320, 320cm., a także równoległa do ulicy aleja lipowa.


Na uwagę zasługuje słynny Dąb Bartek w Owińskach – pomnik przyrody o obwodzie 770cm. Według legendy drzewo kazał posadzić sam król Władysław Jagiełło na pamiątkę nawrócenia Litwy i pobicia Krzyżaków pod Grunwaldem. Obecnie "Bartek" liczy sobie już ponad 600 lat. Podziwiał go sam cesarz Napoleon w 1806 r., gdy przejeżdżał przez Owińska.

 

 

Na terenie gminy Czerwonak znajdują się również obszary chronionego krajobrazu - Pola Trzaskowskie - tereny położone we wsi Trzaskowo oraz północnej części wsi Owińska o pow. 451,04 ha.

 

Duża różnorodność terenu i ciekawa przyroda sprawiają, że obszar gminy Czerwonak jest terenem o dużych wartościach przyrodniczych, krajobrazowych i naukowo-dydaktycznych,  wyjątkowo dobrze nadających się na wycieczki piesze i rowerowe.

 

 

Do pobrania:

przewodnik po Puszczy Zielonka w PDF - ok. 80 MB

 

 

 

 

Materiały wykorzystane w opracowaniu:

 

1. Materiały Związku Międzygminnego Puszcza Zielonka

2. Paweł Anders: „Puszcza Zielonka”, 2004

3. Pracownia Projektowa Architektoniczno-Urbanistyczna arch. Maria Jurczyszyn: „Zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Czerwonak”, 2010

4. Eko Profil: „Prognoza oddziaływania na środowisko Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Czerwonak na lata 2009-2012 z perspektywą na lata 2013-2016”, 2010 

Aby móc korzystać z wszystkich funkcji naszego serwisu zaloguj się lub zarejestruj. Rejestracja jest całkowicie darmowa.